Bor Madeni Stratejik Önemi; Bor madenlerimiz ile ilgili olarak özellikle son yıllarda ve günümüzde özelleştirilmeleri ya da millileştirilmeleri konusunda kamuoyunda sıkça tartışmalar yapılmakta
makale yayınlanmakla ve hatta sivil toplum kuruluşlarınca kitaplar yazılmaktadır.Bu nedenle BOR konusunun tüm detayları ile incelenmesinin ve kamuoyunun Bor madenleri konusunda daha gerçekçi bilgilendirilmesinin yararlı olacağı değerlendirilmiştir.
Bazı kaynaklarca Türkiye için stratejik önemi olduğu ifade edilen ve hatta daha da ileri gidilerek Türkiye’yi kurtaracak bir kaynak olarak görülen borun dünya üzerinde toplam ticaret hacmi yıllık 1.2 milyar dolardır.
Türkiye’nin yılda sadece 4.5 Milyar Dolar sigaraya para harcadığı
ekonomik ya da ticari değerinin abartıldığını ve tüm dünyadaki Bor ticaretini sadece Türkiye yapsa bile sonuçta 1.2 Milyar dolar gibi yıllık ticaret hacmine ulaşabileceğini ve bunun da Türkiye için mevcut koşullar altındaki öneminin Türkiye’yi kurtaracak bir kaynak olmaktan ziyade toplam ihracatımız içerisinde dikkate değer bir kaynak olmaktan öte geçmeyeceğini vurgulamak içindir.
Borun kullanım alanları ve oranları ile ilgili olarak değişik rakamlar söylenmesine rağmen gerçekten de yoğun olarak sanayiinin birçok alanında kullanılmaktadır. Ancak kullanım oranı hakkında bir fikir vermesi bakımından dünya’da ne kadar üretim yapıldığı ve toplam ticaret hacminin ne olduğuna göz atmanın faydalı olacağı değerlendirilmektedir. Değişik kaynaklarda farklı rakamlar ifade edilse de ortak ve de genelde birleşilen rakam;B2O3 olarak :1
bitkilerde ve diğer canlılarda Bor’a rastlamak mümkündür. Fakat Bor kendi başına tabiatta bulunan bir element değildir. Oksijen ve diğer elementlerle birlikte tuz halinde bulunur (B2O3 olarak).Zaten genel bir tanımıyla endüstrinin ya da sanayiinin tuzu olarak adlandırılmaktadır.
Tarihte Bor özellikle seramik ya da toprak kaplar yapımında yaygın olarak kullanılmıştır.Bor için sanayiinin tuzu tanımı da kullanılmaktadır.Gerçekten de kullanıldığı tüm alanlarda ya da endüstrilerde değişik oranlarda bor kullanılmaktadır.Bu oranların ne olduğu konusunda çok değişik rakamlar mevcutsa da kullanım alanlarının büyük kısmında Bor ya da Bor türevi ürünler genelde düşük oranlarda kullanılmaktadır. Zaten aksi olsaydı yukarda verilen toplam üretim miktarı daha da fazla olurdu.Bor genel olarak aşağıda belirtilen alanlarda ve oranlarda kullanılmaktadır.
BORUN KULLANIM ALANLARI
KULLANIM ALANI
KULLANILAN MİKTAR
ABD
Batı Avrupa
Diğer
Toplam Miktar
Oran %
Yalıtım
Fiberglass
168
97
37
302
20
Deterjan
21
242
17
280
19
Borosilikat Cam
51
55
73
179
12
Seramik
13
69
80
162
11
Fiberglass tekstil
67
7
87
161
11
Tarım
17
14
27
58
4
Diğer
84
208
77
369
24
TOPLAM
421
692
398
1.511
100
Yukarıda genel olarak verilen kullanım alanlarına baktığımızda gelişmiş ülkelerin Bor tüketiminin oldukça fazla olduğu görülmektedir. Yukarıdaki tabloda Türkiye Batı Avrupa içinde değerlendirilmiştir. Ancak bu miktarlar içinde Türkiye’nin tüketim miktarı dünya üretiminin %1-2’si civarındadır. Bu da Türkiye’nin dünya çapında Bor üreticisi olmasına rağmen
Bor türevi ya da Bordan elde edilecek diğer türevlerin ya da rafine Bor üretiminde de diğer ülkelerle karşılaştırıldığında istenen düzeyde olmadığı görülecektir.
Endüstride kullanımı;
Bor Aliminyum ile aynı grupta olmasına rağmen ****l olmayan (non-****l) elementlerin kimyasal ve fiziksel özelliklerini taşıyan Karbon ve Silikon özelliklerini göstermektedir.Ancak Bor
( bu ürünler uzay ve havacılık sektörü ile askeri alanda ve sanayiinin diğer birçok alanlarında kullanılmaktadır) üretilen üç tip üründen ikisinde Bor kullanılmasına rağmen diğerinde (Vetrotex R Type glass-fiber) kullanılmamaktadır. Diğerlerinde ise (E ve D type) %5-8 ile % 23’ varan oranlarda kullanılmaktadır.
Tarım alanında kullanımı;
Bor’un tarımda kullanımı ile ilgili bilgiler 8 nci yüzyıla kadar dayanmaktadır
soya fasulyesi gibi bazı bitkilerde daha yüksek oranda Bor’a ihtiyaç bulunmaktadır.
Gıda endüstrisinde kullanımı;
Bitkilerde Bor kullanımı konusunda yukarda yapılan açıklamalarda da görüleceği gibi birçok bitki belirli oranlarda Bor içermektedir. Bu bitkilerin tüketimi esnasında da insanlar belirli oranlarda Bor’u kullanmaktadır. Çeşitli çalışmalarda bitkilerden
Hamile bayanlar için: 2.5 Mg.
Bazı çevrelerde hafızanın kuvvetlendirilmesinde
ancak bu kadar çok kullanım alanına rağmen tüketimin çok olmadığını söylemek yanlış olmayacaktır. Çünkü kullanıldığı alanlardaki kullanım miktarı oldukça azdır. ABD’de üretilen toplam Bor ürünlerinin iç piyasada tüketilen miktarı 360.000 Ton civarındadır. Kullanım
alanlarına göre bir fikir vermesi bakımından ABD’de 2000 yılına ait tüketim miktarları aşağıda verilmiştir.
KULLANILDIĞI YER
MİKTAR (Ton)
Tarım
13.900
Borsilikat cam
24.400
Emaye
pencere camı
13.800
Yanmayı geciktirme
Seluloz yalıtım
10.900
Diğer
1.900
Yalıtım fiber glass
170.000
****ruloji
488
Diğer kullanımlar
5.430
Nukleer Uygulamalar
454
Sabun Deterjan
23.600
Yurt dışına satışlar
30.900
Tekstil fiber
64.500
TOPLAM
360.000
Sanayiide bazı alanlarda ham Bor kullanılırken bazen de rafine Bor kullanılmaktadır.Bazı uygulamalarda da her ikisi de birlikte kullanılmaktadır.Bu durumda ucuz olan tercih edilmekte ve rafine Bor yerine ham Bor tercih edilmektedir.Ancak bu uygulama daha çok Türkiye’nin aleyhine işlemekte ve bu nedenle de daha sonraki bölümlerde açıklanacağı gibi Ülkemizden ham Bor ihracatı tercih edilmekte ve diğer ürünlerin ülkemizde üretilerek daha fazla katma değer yaratılması engellenmektedir.Dünyadaki önemli Bor yatakları ülkemizde
Sırbistan ve İran’da bulunmaktadır.Türkiye’nin toplam Bor üretimindeki yerini değerlendirmek maksadıyla söz konusu ülkelerin üretim miktarlarına ilişkin tablo aşağıda verilmiştir.
DÜNYA BOR ÜRETİM TABLOSU (ton)
ÜLKE
1996
1997
1998
1999
2000
ARJANTİN
342
423
350
360
360
BOLİVYA
9
12
7
7
7
ŞİLİ
149
171
280
200
200
ÇİN
157
136
137
110
105
ALMANYA
2
1
1
1
1
İRAN
1
6
2
4
4
KAZAKİSTAN
30
30
30
30
30
PERU
39
40
40
40
40
RUSYA
1
000
1
000
1
000
1
000
1
000
TÜRKİYE
1
447
1
569
1
650
1
410
1
400
ABD
1
150
1
190
1
170
1
220
1
070
TOPLAM
4
330
4
570
4
660
4
380
4
220
Tabloda yazılan değerleri incelediğimizde ortaya çıkan sonuçlar şöyle özetlenebilir.2000 yılı için toplam ham Bor üretimi 4.220.000 tondur.Buna göre 1.500.000 ton ile Türkiye en fazla üretim yapan ülke konumundadır ve toplam üretimin %33’ne karşılık gelmektedir.ABD’nin %25
ortaya çıkan sonuçlara baktığımızda:
ABD/TÜRKİYE BOR ÜRETİM VE SATIŞ KARŞILAŞTIRMASI
ÜLKE
ÜRETİM
SATIŞ
MİKTAR (Bin ton)
ORAN
MİKTAR (Milyon Dolar)
ORAN
B2O3
Ham
B2O3
Ham
ABD
555
1.070
%37
%25
557
%46
TÜRKİYE
465
1.400
%31
%33
240
%20
Üretim ve satış miktarlarındaki çelişki hemen dikkati çekmektedir.Daha fazla üretim yapan taraf daha az
daha az üretim yapan taraf ise daha fazla katma değer elde etmektedir. Bunun nedenlerini değerlendirebilmek için de aşağıda verilen tabloda Bor ve bordan elde edilen diğer ileri ürünlerin fiyatlarına bakmakta yarar olduğu kıymetlendirilmektedir.
Ülkemizin genel madencilik potansiyeli:
Ülkemizin madencilik alanında çeşitli maden yataklarına sahip olduğunu söylemek yanlış bir ifade olmayacaktır.Bor madenlerinde olduğu gibi
demir-çelik gibi sanayii sektörü gelirleri içinde değerlendirilen ürünlerle birlikte %7 ila 10 arasında olacağı değerlendirilmektedir.
Ülkemizin maden varlığının MTA’nın verilerine göre 2.9 Milyar Dolar seviyelerinde olduğu ifade edilmektedir.
Bu potansiyel yıllık olarak üretim bakımından 2.5 Milyar Dolar
üretim ya da ihracat miktarında çok düşük seviyelerde kaldığımız ve sektörde bir takım yasal ya da yapılanmaya dayalı ciddi sorunlar olduğu sonucuna ulaşmanın yanlış olmayacağı değerlendirilmektedir.
SONUÇLAR;
Bor madenlerinin özelleştirilmesi isteniyormuş gibi yapılan spekülasyonlar bazı çevrelerce kasıtlı çıkarılmaktadır.Milli özel sermayenin ve sektörünün istediği gerçek anlamda “millileştirme”dir. Bor madenleri son günlerde birçok çevrelerde belirtildiği gibi dünyadaki mevcut ticaret hacmi dikkate alındığında çok büyük hacimlerde katma değer sağlayacak bir kaynak olarak görülmemektedir.Halen birçok ürünün (yaklaşık 250 kadar olduğu ifade edilmekte) üretiminde kullanılmasına rağmen
ancak mevcut uygulamalar eleştirilmektedir.Ülkemizin ihtiyacı olan yüksek teknoloji ürünlerinin yurt içinde üretimi ve istihdam sağlanması açısından özel sektörün de özellikle yüksek teknolojik yatırımlarını bu alanlarda yapması ve bor uç ürünleri üretimine katılması gerekmektedir.
Ülkemizin dünya Bor yataklarının %63’ne sahip olduğu dikkate alınırsa
Bor konusunda iddia edildiği gibi büyük katma değerler yaratacak ürünlerin elde edilmesi konusunda yabancıların yapacağı yeni buluş ya da araştırmalara bağlı kalmadan ülkemiz bilim adamlarına sağlanacak desteklerle gerçekleştirilmelidir.Bu nedenle "Bor Araştırma Enstitüsü" kurulmalı ve kaynaklarımızdan daha verimli yararlanmanın bilimsel çalışmaları daha yoğun bir şekilde sürdürülmelidir. ARGE çalışmalarını desteklemesinin mutlaka sağlanması gerektiği düşünülmelidir.
Bor daha önceki bölümlerde bahsedildiği gibi birçok ürünün temel girdisi ya da katkı maddesidir. Ancak bu ürünlerden cam ve seramik sanayii hariç diğerleri ülkemizde gelişmemiştir. Bu alanlara yatırım yapacak yerli müteşebbislerin girişimleri ürünlerin en azından yabancılara satış miktarları ve fiyatları üzerinden yapılarak desteklenmeli ve ülkemizin teknolojik ürünler üretmesi yönündeki yolları açılmalıdır.
Kaynaklar:
US geologıcal Survey Mınerals Yearbook-2000
1998
US Borax Pıoneer
US Borax
Minerals
A.G
Boron in Materials Technology
Moataz Attallah
Composite Materials-Mohamed Nabil
Bor Bileşikleri Araştırmaları Türkiye bibliyografisi-TUBİTAK-MAM
Madencilik Sektörünün Sorunları ve Çözüm önerileri ve Yeniden Yapılanma Raporu
Eti Holding AŞ Web Sitesi
Roskill- the Econumics of Boron 1999
Danıştay Birinci Dairesi 01.05.2000 Tarih ve 2000/50 numaralı kararı
Rekabet Kurulu 17.04.2001 tarih ve 00-1/2-2 sayılı kararı
NPQ Türkiye Dergisi
Yıl 2001
Etiketler:
Bilimler
Diğer Bilimler
Bor Madeni Stratejik Önemi
1 bor madenleri
Ekin Kadıoğlu 2008-06-13 16:01:28
özür dilerim ancak "Eti Maden İşletmeleri GN. MD." internet sitesinde yayınlanan veriler çok çelişkili. Kullanım alanları birhayli fazla.Yani 1.5 milyar dolar gibi komik bir rakam söz konusu değil. Ve bildiğim kadarıyla bor mükemmel bir enerji kaynağıdır. Böyle bir kaynağın bu kadar değersiz olması sizce mantıklı mı?
2 araştırmanın kaynagı ve amacı yanlış aşa
selim gültepe 2008-08-25 15:22:17
İnşaat-Çimento Sektöründe
Mukavemet artırıcı ve izolasyon amaçlı (Daha sağlam
yalıtımda).
Cam Elyafı
Hafifliği
tenis raketleri v.b.) kullanılmaktadır.
Ahşap Koruma
Bakteri ve çürümeye karşı koruyucu ve alev geciktirici olarak kullanılmaktadır.
Yanmayı Önleyici (Geciktirici) Maddeler
Borik asit ve boratlar selülozik maddelere
ateşe karşı dayanıklılık sağlarlar. Tutuşma sıcaklığına gelmeden selülozdaki su moleküllerini uzaklaştırırlar ve oluşan kömürün yüzeyini kaplayarak daha ileri bir yanmayı engellerler.
Bor bileşikleri plastiklerde yanmayı önleyici olarak giderek artan oranlarda kullanılmaktadır. Bu amaç için kullanılan bor bileşiklerinin başında çinko borat
baryum ****borat ve amonyum fluoborat gelmektedir.
Nükleer Uygulamalar
Atom reaktörlerinde borlu çelikler
nötron absorbanı olarak tercih edilmektedir. Yaklaşık her bir bor atomu bir nötron absorbe etmektedir.
Atom reaktörlerinin kontrol sistemleri ile soğutma havuzlarında ve reaktörün alarm ile kapatılmasında (B10) bor kullanılır.
Ayrıca
nükleer atıkların depolanması için kolemanit kullanılmaktadır.
****lurji
Boratlar yüksek sıcaklıklarda düzgün
çapaksız bir sıvı oluşturma özelliği nedeniyle demir dışı ****l sanayiinde koruyucu bir cüruf oluşturucu ve ergitmeyi hızlandırıcı madde olarak kullanılmaktadır.
Bor bileşikleri
nikel gibi demir dışı ****ller için elektrolit olarak kullanılmaktadır.
Alaşımlarda
özellikle çeliğin sertliğini artırıcı olarak kullanılmaktadır. Bu konuda ferrobor oldukça önem kazanmıştır. Çelik üretiminde 50 ppm bor ilavesi çeliğin sertleştirilebilme niteliğini geliştirmektedir.
Otomobil Hava Yastıkları
Antifriz
Bor hava yastıklarının hemen şişmesini sağlamak amacıyla kullanılmaktadır. Çarpma anında
elementel bor ile potasyum nitrat toz karışımı elektronik sensör ile harekete geçirilir. Sistemin harekete geçirilmesi ve hava yastıklarının harekete geçirilmesi için geçen toplam zaman 40 milisaniyedir. Ayrıca otomobillerde antifriz olarak ve hidrolik sistemlerde de kullanılmaktadır.
Sağlık
BNCT (Boron Neutron Capture Therapy) kanser tedavisinde kullanılmaktadır. Özellikle; beyin kanserlerinin tedavisinde hasta hücrelerin seçilerek imha edilmesine yaraması ve sağlıklı hücrelere zararının minimum düzeyde olması nedeniyle tercih nedeni olabilmektedir.
****bolizmadaki bor
kasların ve beyin fonksiyonlarının gelişimine yardım eder.
Füze / Uçuş Yakıtları
Bor kimyasalları özellikle füze yakıtı olarak kullanılmaktadır. Sodyum tetraborat
özel uygulamalarda yakıt katkı maddesi olarak kullanılmaktadırlar.
Atık Temizleme
Sodyum borohidrat
gümüş gibi ağır ****llerin sulardan temizlenmesi amacıyla kullanılmaktadır.
Borlu Katı Yakıtlar/Hücre Yakıtları/(Fuel Cells)
Son günlerde sodyum borohidritin’in kullanıldığı
katalist hidrojeni açığa çıkarmakta veya elektrik üretmektedir. Bu üretim de temel prensip ise su ile boraksın reaksiyonudur. Bu reaksiyondan üretilen hidrojen direk içten yanmalı motorlara beslenebilir veya hücre yakıtlarında kullanılabilirler.
Enerji Üretimi ve Isı Depolama
Bor
otomobillerde doğru akım-motorları ve ev eşyaları ile portatif güç aletlerinde kullanılmaktadır.
Son yıllarda
borların piller/aküler de kullanılması ile maliyetler düşürülmüş ve çevre dostu piller/aküler üretilmeye başlanmıştır.
DİĞER
Fiber Optik
Kozmetik
Kauçuk ve Plastik Sanayii
Fotoğrafçılık
Patlayıcı Maddeler (havai fişek vb.)
Antifirizler
hidrolik yağlar
Petrol Boyaları
tekstil boyaları
Zımpara ve aşındırıcılar
Kompozit malzemeler
Manyetik cihazlar
İleri Teknoloji Araştırmaları (moleküler biyoloji vb.)
Mumyalama
